higienastomatologia zachowawczaIle bakterii jest w Twoich ustach?

Ile bakterii jest w jamie ustnej – liczby, które mogą zaskoczyć

Jamę ustną można porównać do gęstego miasta, które nigdy nie zasypia. Żyjące w niej mikroorganizmy tworzą złożony ekosystem – tzw. mikrobiom. Szacuje się, że w jamie ustnej człowieka żyje nawet około 6 miliardów bakterii. Innymi słowy, ilość bakterii w Twoich ustach jest zbliżona do liczby ludzi na całej Ziemi. Dla porównania – Teofilów zamieszkuje około 30 000 osób. Różnica skali jest ogromna.

Sama liczba nie powinna jednak przerażać. Pytanie ile bakterii jest w jamie ustnej ma sens tylko wtedy, gdy dodamy kolejne: jakie to bakterie i w jakiej równowadze występują. Część z nich jest nam potrzebna – pomaga wstępnym etapie trawienia, uczestniczy w ochronie błony śluzowej i bierze udział w tworzeniu stabilnego mikrośrodowiska. Problem zaczyna się wtedy, gdy równowaga zostaje zaburzona.

Pacjenci często pytają, ile bakterii jest w jamie ustnej i czy da się je całkowicie wyeliminować. Odpowiedź brzmi: nie chcemy mieć sterylnych ust, chcemy mieć zdrową równowagę. To styl życia, higiena, dieta i regularne wizyty kontrolne decydują, czy nasz mikrobiom nam pomaga, czy zaczyna szkodzić.
– lek. dent. Monika Krasińska-Lang Pro EndoDentica

Główne funkcje jamy ustnej – jedzenie, wstępne trawienie, mowa, oddychanie przez usta – sprawiają, że mikroorganizmy mają do niej stały „dostęp”. Jeśli zadbamy o odpowiednią higienę i profilaktykę, większość z nich pozostanie naszym sprzymierzeńcem. Gdy o to nie dbamy, wśród miliardów bakterii coraz większą przewagę zyskują te chorobotwórcze.

Dobre i złe bakterie w jamie ustnej

Zdrowa jama ustna to nie usta „bez bakterii”, ale takie, w których mikrobiom jest zrównoważony. Wśród miliardów drobnoustrojów znajdziemy zarówno gatunki pożyteczne, jak i takie, które w sprzyjających warunkach stają się szkodliwe. Na tę równowagę wpływają m.in.:

• codzienna higiena (szczotkowanie, nitkowanie, płukanie),
• dieta – ilość cukrów prostych, częstotliwość podjadania, napoje słodzone i kwaśne,
• palenie papierosów i alkohol,
• częstość wizyt kontrolnych i profesjonalnej higienizacji,
• schorzenia ogólne (np. cukrzyca, obniżona odporność).

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak na co dzień dbać o równowagę w jamie ustnej, zajrzyj do naszego poradnika „Jak dbać o zęby?” oraz tekstu o znaczeniu profilaktyki stomatologicznej.

Streptococcus mutans – główny „architekt” próchnicy

Jedną z najlepiej poznanych chorobotwórczych bakterii w jamie ustnej jest Streptococcus mutans. Ta bakteria szczególnie lubi cukry proste obecne w słodzonych napojach, ciastkach, batonach czy słodkich przekąskach. W uproszczeniu:

• cukier staje się pożywką dla bakterii,
• bakterie produkują kwasy,
• kwasy obniżają pH w jamie ustnej i rozpuszczają szkliwo,
• stopniowo dochodzi do powstania ubytku próchnicowego.

Streptococcus mutans wytwarza także lepkie substancje, które umożliwiają tworzenie się płytki nazębnej. Jeśli nie jest ona regularnie usuwana, z czasem mineralizuje się i przekształca w kamień nazębny. To prosta droga do zapaleń dziąseł, nieświeżego oddechu i dalszych powikłań.

Prawidłowo prowadzona higienizacja zębów, dokładne mycie zębów i nitkowanie, a także stosowanie fluoru pomagają ograniczyć liczebność Streptococcus mutans wśród miliardów bakterii w jamie ustnej.

Gdy próchnica zajdzie zbyt głęboko, może być konieczne leczenie kanałowe. Im wcześniej zareagujemy, tym większa szansa, że wystarczy małe wypełnienie zamiast rozległego zabiegu.

Porphyromonas gingivalis i zapalenie przyzębia

Nie tylko próchnica jest problemem. Innym groźnym „lokatorem” jamy ustnej jest Porphyromonas gingivalis – bakteria, która rozwija się w warunkach niewłaściwej higieny, szczególnie w kieszonkach dziąsłowych. W sprzyjających warunkach:

• uszkadza tkanki dziąseł i kość wokół zębów,
• powoduje stan zapalny, krwawienie i obrzęk dziąseł,
• z czasem prowadzi do rozchwiania i utraty zębów.

Taki stan nazywamy zapalenie przyzębia (periodontitis). To choroba przewlekła, która może rozwijać się latami i bardzo często jest niedoceniana. Więcej na ten temat piszemy w artykułach:

• „Choroby dziąseł – objawy i leczenie”,
• „Choroby dziąseł i przyzębia”.

W leczeniu chorób przyzębia kluczowa jest współpraca pacjenta z periodontologiem oraz regularna profesjonalna higienizacja.

Probiotyki i ślina – naturalni sprzymierzeńcy

Skoro wiemy już, ile bakterii jest w jamie ustnej i jakie z nich mogą szkodzić, warto wspomnieć o „dobrych” mikrobach. Probiotyki to bakterie, które pomagają ograniczać rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych, stabilizując mikrobiom. Stosowane doustnie lub w formie preparatów dedykowanych jamie ustnej mogą wspierać profilaktykę próchnicy i stanów zapalnych.

Ogromną rolę ochronną pełni też ślina. Szacuje się, że w ciągu życia produkujemy nawet około 40 tysięcy litrów śliny – ilość, która mogłaby wypełnić dwa duże baseny. Ślina:

• zawiera enzymy biorące udział w wstępnym trawieniu,
• pomaga neutralizować kwasy powstające po posiłku,
• wypłukuje resztki jedzenia i bakterie z powierzchni zębów,
• zawiera składniki o działaniu przeciwbakteryjnym.

Jeśli śliny jest za mało (np. przy odwodnieniu, niektórych lekach czy chorobach ogólnych), ryzyko próchnicy i stanów zapalnych wyraźnie rośnie. Warto pamiętać o odpowiednim nawodnieniu i regularnych kontrolach stomatologicznych, jeśli odczuwasz suchość w ustach.

Język – zapomniana powierzchnia dla bakterii

Przeglądając się w lusterku, możesz zauważyć na języku charakterystyczny wzór przypominający odcisk palca. Nikt inny nie ma identycznego. Język jest narządem mięśniowym, który umożliwia artykulację mowy, pomaga w przesuwaniu pokarmu i rozróżnianiu smaków. Z tyłu widać języczek podniebienny, który zapobiega przedostawaniu się pokarmu do jamy nosowej.

W kontekście pytania ile bakterii jest w jamie ustnej, język jest jednym z głównych „magazynów” drobnoustrojów. Osad na języku może być jednym z głównych źródeł nieświeżego oddechu. Dlatego:

• warto czyścić język specjalną skrobaczką lub tylną częścią szczoteczki,
• regularnie zgłaszać się do kontroli, jeśli pojawia się ból, pieczenie czy zmiany na języku.

Więcej o problemach języka i błony śluzowej piszemy w artykule „Zapalenie języka – przyczyny i leczenie”.

Twoje zęby naprawdę „żyją”

Zęby nie są martwymi „kamieniami” w jamie ustnej. Każdy ząb ma swój cykl życia. Najpierw wyrzynają się zęby mleczne, które zwykle pojawiają się między 6. a 8. miesiącem życia dziecka, a następnie sukcesywnie wypadają, ustępując miejsca zębom stałym. Ostatecznie dorosłe uzębienie liczy zwykle 28-32 zęby (w zależności od obecności ósemek) – osiem siekaczy, cztery kły, osiem przedtrzonowców i dwanaście zębów trzonowych.

Wewnątrz zęba znajdują się naczynia krwionośne i nerwy. To dlatego nagłe bodźce – bardzo gorące lub zimne pokarmy – mogą powodować ostry ból, jeśli szkliwo i zębina są uszkodzone lub jeśli próchnica dotarła głęboko. Zęby są też narażone na ciągłe działanie bakterii i kwasów. Bez odpowiedniej higieny i kontroli stomatologicznej szybko stają się „pierwszą linią frontu” dla infekcji.

Jeżeli kiedykolwiek obudził Cię w nocy silny ból zęba, wiesz, jak bardzo problemy w jamie ustnej potrafią obniżyć komfort życia. Wielu pacjentów traktuje leczenie kanałowe jako ostateczność – dobrze prowadzona profilaktyka pomaga do tej ostateczności nie dopuszczać.

Kiedy ilość bakterii w jamie ustnej staje się problemem?

Kluczowe jest nie tylko to, ile bakterii jest w jamie ustnej, ale jakie objawy temu towarzyszą. Warto zgłosić się do dentysty, jeśli zauważasz:

• krwawienie dziąseł podczas mycia zębów lub samoistne,
• przewlekły nieświeży oddech, mimo regularnej higieny,
• nadwrażliwość na zimno, ciepło lub słodkie pokarmy,
• biały, żółtawy lub brązowy osad na zębach i języku,
• ruchomość zębów, odsłonięte szyjki, ból przy gryzieniu.

Takie objawy mogą świadczyć o tym, że równowaga mikrobiologiczna jest zaburzona, a część z 6 miliardów bakterii w jamie ustnej stała się realnym zagrożeniem. W Pro EndoDentica w pierwszej kolejności oceniamy stan zębów i dziąseł, dobieramy plan higienizacji, a w razie potrzeby wdrażamy leczenie zachowawcze, endodontyczne lub periodontologiczne.